Strona Glowna | Aktualnosci | Reportaż | Ksiega Gosci    Reportaż R E P O R T A Ż Jak morderstwo Bronienie oskarżonego o molestowanie dzieci jest w Ameryce niezwykle trudne. Słucha cię 12 ludzi. Jeœli wierzš, że człowiek, którego bronisz, jest winny, nienawidzš cię za to, że go bronisz - mówi ANDREW PIEKALKIEWICZ adwokat z Houston, w rozmowie z Marcinem Fabjańskim Marcin Fabjański: Co może jeszcze zrobić Rafał Pietrzak, bohater mojego reportażu? Andrew Piekalkiewicz: Czas, w którym mógł starać się o apelację, minšł. W USA zasada mówišca o tym, że prawnik musi złożyć wniosek o apelację w okreœlonym czasie, jest œciœle przestrzegana. Szanse pana Pietrzaka na kolejnš apelację sš niewielkie. Jedynš podstawš jej złożenia jest to, że poprzedniš szansę utracił z winy swojego prawnika. Może użyć argumentu, że pozbawiono go prawa do skutecznej obrony. To jedyna œcieżka. Co ma zrobić, dysponujšc tym argumentem? Napisać proœbę o kolejnš apelację? - Przede wszystkim musi znaleŸć dobrego prawnika. Nie może reprezentować sam siebie, bo nie będzie miał szans. Wprawdzie ludzie oskarżeni o przestępstwa kryminalne majš w USA większe szanse na obronę niż gdziekolwiek indziej na œwiecie, ale możliwoœć wykorzystania tych szans zależy w dużej mierze od tego, na jakiego adwokata ich stać. W Teksasie dodatkowo sprawę komplikuje to, że adwokaci z urzędu nie zawsze broniš swoich klientów z zaangażowaniem, bo ich kariera zależy od sędziów, którzy zlecajš im kolejne sprawy. Dlatego adwokaci majš konflikt interesów. Szanse Rafała Pietrzaka na apelację zależš od tego, jak dużo może zapłacić za adwokata, który specjalizuje się w apelacjach. A szanse na deportację? - Nie ma ich w ogóle. Żaden teksański prokurator nie zgodzi się na deportację skazanego za "brutalny napad seksualny na dziecko". Jeœli polski konsulat chce pomóc Pietrzakowi, powinien pomóc znaleŸć pienišdze na œwietnego prawnika. Ile trzeba mieć tych pieniędzy? - Dokładnie nie wiem. Ile Pan by wzišł? - Nie zajmuję się apelacjami. Firma, w której pracowałem, za taki przypadek wzięłaby około 20 tys. dolarów. Niezłego adwokata do przygotowania apelacji można wynajšć trochę taniej. Czy ten adwokat mógłby oprzeć apelację na antypolskich uwagach, jakie - tak mówiš przyjaciele Rafała, którzy byli na wszystkich rozprawach - wypowiadała podczas procesu prokurator? - ObraŸliwe uwagi dotyczšce Polaków, Latynosów, czarnoskórych czy jakiejkolwiek innej mniejszoœci to bardzo dobra podstawa do apelacji. Nie chcę kwestionować wypowiedzi bohaterów reportażu, ale wydajš mi się one nieprawdopodobne. Można by je wykorzystać, gdyby pojawiły się w protokole rozprawy. Ale tam ich nie ma. Œwiadkowie procesu, z którymi rozmawiałem, twierdzš, że były wykreœlane na proœbę adwokata. - W takim razie trudno byłoby udowodnić, że w ogóle miały miejsce. Rafał Pietrzak zawsze jednak może powołać się na nieskutecznš obronę, ale to wcale nie musi zadziałać. W USA prawie wszyscy próbujš wykorzystać tę możliwoœć. Sšdy apelacyjne przede wszystkim majš do czynienia z takimi apelacjami i często je odrzucajš. Ostatnio słyszałem o przypadku, w którym stanowy kryminalny sšd apelacyjny nie uznał argumentu, że oskarżony nie miał skutecznego obrońcy, chociaż jego prawnik kilka razy przysnšł w sšdzie w trakcie rozprawy! Potem federalny sšd apelacyjny zmienił decyzję sšdu stanowego. Ta historia pokazuje jednak, jak trudno przekonać sšd, że obrona była nieskuteczna. A czy to, że adwokat Rafała bał się zmusić do przyjœcia do sšdu kluczowego œwiadka, może być podstawš do apelacji? - Po każdym procesie pojawiajš się opinie dotyczšce tego, czego nie zrobił prawnik z urzędu, chociaż powinien, albo co zrobił, chociaż nie powinien. W kręgach prawniczych nazywamy to "porannš poniedziałkowš kłótniš o to, co się nie stało". To wyrażenie dotyczyło kiedyœ meczów futbolu amerykańskiego, ale przyjęło się w œwiecie prawniczym. W poniedziałek wszyscy kłócš się o to, jak powinni byli zagrać zawodnicy w niedzielnym meczu. Czy ujawnienie w sali sšdowej przez prokurator, że Pietrzak jest nielegalnym emigrantem, jest podstawš do powtórzenia procesu? - Tak. Ale jeœli słów prokurator nie ma w protokole rozprawy, to œwiadkowie musieliby przekonać sšd, że je wypowiedziała. Nie wiadomo, czyby im się to udało. A czy jest podstawš do apelacji to, że ławnicy, nie mogšc się dogadać, wycišgnęli œredniš ze swoich propozycji wysokoœci wyroku? - Tak. To z całš pewnoœciš jest podstawš do apelacji. Ławnicy nie mogš podejmować decyzji na podstawie loterii albo przypadku. Sędzia mówi o tym w zamykajšcej mowie. Ale znowu wpadamy w pułapkę procedury apelacyjnej. Według niej trudno jest uzyskać unieważnienie wyroku na podstawie błędów ławników. A gdyby adwokat Pietrzaka miał dwóch œwiadków, którzy potwierdzš przed sšdem, że w taki sposób ławnicy ustalili wyrok? - To byłby naprawdę solidny argument, żeby przeprowadzić apelację. Chcę tylko zwrócić uwagę, że deportacja i apelacja to osobne procedury. O pierwszej decyduje prokurator i urzšd imigracyjny, o drugiej sšd apelacyjny. Można o nie występować jednoczeœnie, te procedury wzajemnie się nie wykluczajš. Rafał Pietrzak został oskarżony i skazany za przestępstwo pierwszego stopnia na podstawie paragrafu 22.021 kodeksu karnego Teksasu, który mówi, że "osoba popełnia przestępstwo, jeœli intencjonalnie lub œwiadomie powoduje penetrację odbytu lub żeńskich organów seksualnych dziecka w jakikolwiek sposób". Co to znaczy "intencjonalnie" i "œwiadomie"? - Prawo amerykańskie rozróżnia cztery stany umysłu, które mogš mieć miejsce w czasie popełniania przestępstwa: intencjonalny, œwiadomy, nieumyœlny (to można porónać do winy umyœlnej, zamiaru ewentualnego i winy nieumyœlnej, które funkcjonujš w polskim pra-wie) i wynikły z zaniedbania. Przestępca działa intencjonalnie, jeœli ma na celu spowodowanie przestępstwa albo jego skutku, jeœli chce to zrobić. Natomiast działa œwiadomie wtedy, gdy zdaje sobie sprawę z tego, co robi, i wie, co tym spowoduje. Poważne przestępstwo - pierwszego lub drugiego stopnia - ma miejsce, jeœli ktoœ działa intencjonalnie lub œwiadomie. W tym przypadku pan Pietrzak popełnił takie przestępstwo, bo nie włożył palca w pochwę Doris przez przypadek ani przez nieuwagę. Nawet jeœli chciał jš po prostu umyć? - Nawet wtedy. To było intencjonalne i œwiadome działanie. Obrona przed oskarżeniem z paragrafu, na podstawie którego skazano pana Pietrzaka, mogłaby być tylko taka, że myjšc dziewczynkę, włożył jej palec przez przypadek. Prokurator musiał tylko udowodnić, że Pietrzak zrobił to œwiadomie, a nie to, że miał seksualne intencje. Tak stanowi prawo. Ale w praktyce ławnicy muszš uwierzyć, że oskarżony jest przestępcš seksualnym, żeby go skazać. Tak chyba było w tym przypadku. Uwierzyli pani prokurator, ale prawdopodobnie byli pod wpływem artykułu, który opisywał jš jako bohaterkę. Czy Pana zdaniem podstawš do apelacji może być artykuł w lokalnej gazecie, wychwalajšcy prokurator, który czytali ławnicy dzień przed wydaniem wyroku? - Żeby to wykorzystać, trzeba udowodnić, że ława przysięgłych była pod wpływem tego artykułu albo pod wpływem czegokolwiek, co działo się poza salš sšdowš. Czy w USA każdy może zostać powołany na ławnika? - Żeby zostać ławnikiem, nie można być karanym ani stronniczym w przypadku, którego dotyczy rozprawa. W małych powiatach nazwiska ludzi, których wzywa się do sšdu jako kandydatów na ławników, bierze się z list wyborczych. W dużych miastach często listy do kandydatów wysyła się na œlepo. Potem z większej grupy kandydatów po szeœciu ławników wybierajš obrońca i prokurator. Mogš nawzajem kwestionować swój wybór. Kandydat może zostać też odrzucony przez sędziego. Nazwisk ławników się nie ujawnia. Czy ich utajnienie jest słuszne? Nie obcišża ich potem żadna odpowiedzialnoœć. - Utajnienie jest słuszne. Ten system zakłada, że dwunastu bezstronnych, niezwišzanych ze sprawš osobiœcie ludzi podejmuje decyzję o winie oskarżonego. Ujawnienie nazwisk zabrałoby im anonimowoœć i bezstronnoœć. Mogliby też obawiać się zemsty oskarżonego albo nacisków jego przyjaciół. W Teksasie od adwokata zależy, czy będš oni też podejmować decyzję o wysokoœci kary, czy zrobi to sędzia. Obrońca informuje o tym sšd w dokumentach, które przesyła jeszcze przed rozpoczęciem procesu. Czy kiedykolwiek spotkał się Pan ze Służbami Ochrony Dziecka (CPS - Child Protective Services)? - Zdarzyło mi się kilka razy. Największym problemem z CPS w przypadkach takich jak ten jest to, że osoba, która zetknie się z tš organizacjš, nie ma pojęcia, że wszystko, co powie, CPS mogš użyć przeciwko niej. Wykorzystujš to prokuratorzy. Służby Ochrony Dziecka majš ogromnš siłę: mogš rodzinom odbierać dzieci i często to robiš. W jaki sposób CPS uzyskały takš siłę? - Dwadzieœcia lat temu nikt nie słyszał o molestowaniu seksualnym dzieci i wtršcaniu się do tego władz. Teraz każdy jest bardzo wyczulony na ten problem. W wielu powiatach powołano ostrych prokuratorów, głównie kobiety, którzy zajmujš się wyłšcznie takimi przypadkami. W tego typu sprawach szanse niewinnych ludzi na obronę sš o wiele mniejsze niż w innych rodzajach przestępstw. W naszym stanie brutalne napastowanie dziecka jest przestępstwem takiej samej wagi jak morderstwo. W przypadku Rafała Pietrzaka CPS blisko współpracowały z policjš i prokuratorem. Miałem nawet wrażenie, że stały się kolejnym narzędziem w rękach prokuratora. - Nie tylko w tym przypadku. CPS rzeczywiœcie przekształciły się w służby pomocnicze prokuratorów. To bardzo Ÿle. Służby te miały działać na rzecz dzieci. Ich bliska współpraca z policjš i prokuraturš to wielki problem. Organizacja (finansowana z budżetu stanowego) powinna być zreformowana i całkowicie oddzielona od prokuratury i policji. W sprawie Pietrzaka pani prokurator bardziej dšżyła do uzyskania wysokiego wyroku niż poznania prawdy. Czy Pan, wykonujšc zawód adwokata, też spotyka się w sšdzie z takimi postawami? Dlaczego tak się dzieje? - Istnieje wielu prokuratorów, zwłaszcza w Teksasie, którzy sš fanatykami. Widzš wszystko w czarno-białych barwach. Prokuratorzy majš służyć prawdzie, ale w rzeczywistoœci tak nie jest. Większoœć z nich chce odnieœć sukces, a w tym systemie oznacza to uzyskiwanie surowych wyroków. Udało się Panu kiedyœ obronić kogoœ oskarżonego o molestowanie dziecka? - Kilka razy broniłem oskarżonych o brutalne molestowanie dziecka. W jednym przypadku mój klient był oskarżony o molestowanie językiem, w innym, tak jak pan Pietrzak, o włożenie palca do pochwy. Nigdy nie doprowadziłem do tego, że kogoœ oczyszczono z zarzutów i zwolniono z więzienia, ale parę razy udało mi się uzyskać dobry wyrok, na przykład z zawieszeniem. Każdy obrońca kryminalny powie zawsze to samo: bronienie oskarżonego o molestowanie dzieci jest niezwykle trudne. Obrońcy wahajš się przed podjęciem takich przypadków i występowaniem przed sšdem. Słucha cię dwunastu ludzi. Jeœli wierzš w to, że człowiek, którego bronisz, jest winny, nienawidzš cię za to, że go bronisz. Proszę jednak pamiętać, że w USA popełnia się wiele przestępstw. Nie chcę, żeby państwo mieli wrażenie, że nie należy ich œcigać. Wielu prokuratorów, zwłaszcza w dużych miastach, wykonuje znakomitš robotę, œcigajšc przestępców seksualnych. Dlaczego w Teksasie prawo jest takie surowe? - Trzeba spojrzeć na to z historycznego i kulturowego punktu widzenia. W naszym stanie wcišż dominuje dzika mentalnoœć zachodu. Ludzie œciœle przestrzegajš reguł. Wierzš, że za przestępstwo powinna być surowa kara. Nie widzš kary jako ochrony społeczeństwa, ale jako narzędzie zemsty. Znajdujš podstawy w Biblii, którš traktujš dosłownie. Nasz system kryminalny jest prawdopodobnie jednym z najgorszych, nie tylko w USA, ale i w całym wolnym œwiecie. Na pewno tak jest, jeœli chodzi o karę œmierci. W Teksasie można dostać jš za coœ, za co w innych stanach grozi co najwyżej więzienie. Na przykład? - W większoœci stanów bandyta, który podczas rabunku sklepu zastrzeli sprzedawcę, a jego wspólnik nie zgadza się na zabicie sklepikarza, zostanie inaczej potraktowany niż jego kompan. Wspólnik zostanie oskarżony o przestępstwo mniejszego stopnia. Natomiast w Teksasie i morderca, i jego wspólnik sš traktowani tak samo. Obaj zostanš skazani na œmierć. Z tego, co Pan mówi, wynika, że bohater mojego reportażu właœciwie nie ma szans. - Tego nie powiedziałem. Dopóki nie wyczerpie się wszystkich możliwoœci apelacji, nie można tak myœleć. Szanse sš zawsze. Ale według mnie najwięk-szym problemem dla obrońcy pana Pietrzaka jest to, że oskarżony przyznał się, że włożył palec w pochwę Doris. Czytajšc pana artykuł, starałem się być po stronie oskarżonego, ale z tym mam naprawdę duży problem. Rafał Pietrzak popełnił przestępstwo. To, czy powinien za to dostać 30 lat, to już inna sprawa. W Teksasie wszystkie przypadki molestowania dzieci sš traktowane bardzo poważnie. Prawo jest takie, że nie trzeba mieć intencji seksualnych, żeby zostać uznanym za winnego. * Andrew Piekalkiewicz (jego ojciec Jarosław walczył w Powstaniu Warszawskim, a stryj Jan od 1942 r. był delegatem rzšdu na kraj). W 1993 r. ukończył prawo na uniwersytecie w Austin. Po studiach pracował w biurze prokuratora w Houston, potem otworzył własnš kancelarię adwokackš. Specjalizuje się w prawie kryminalnym i uszkodzeniach powypadkowych Rozmawiał Marcin Fabjański